แผลกดทับในผู้ป่วยติดเตียง: ป้องกันได้ก่อนเกิด

ในช่วงเวลาที่ดูแลผู้ป่วยติดเตียงอยู่ที่บ้าน หนึ่งในปัญหาที่ผู้ดูแลและครอบครัวต้องเจออยู่เสมอคือ ‘แผลกดทับ’ หรือที่เรียกในทางการแพทย์ว่า Pressure Ulcer หรือ Bedsore ซึ่งดูเหมือนเป็นเรื่องเล็กน้อย แต่ถ้าปล่อยให้ลุกลาม อาจนำไปสู่การติดเชื้อรุนแรงและเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

แผลกดทับเกิดขึ้นได้อย่างไร?

แผลกดทับเกิดจากแรงกดทับต่อเนื่องบนผิวหนังบริเวณที่มีกระดูกอยู่ใกล้ผิว เช่น บั้นท้าย, ส้นเท้า, ข้อศอก, และสะโพก เมื่อผู้ป่วยนอนหรือนั่งในท่าเดิมนานๆ หลอดเลือดฝอยถูกบีบอัด เลือดไม่ไหลเวียนไปเลี้ยงผิวหนัง เนื้อเยื่อขาดออกซิเจน และเริ่มตายในที่สุด

องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่าแผลกดทับพบได้ในผู้ป่วยติดเตียงมากถึง 15–25% และส่วนใหญ่สามารถป้องกันได้หากมีการดูแลที่ถูกต้อง

สัญญาณเตือนที่ต้องสังเกต

ระยะแรก ผิวหนังจะแดง ร้อน และกดแล้วไม่จาง ถ้าปล่อยไว้จะกลายเป็นตุ่มพอง แผลเปิด และลึกเข้าไปถึงชั้นกล้ามเนื้อหรือกระดูก หากสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงดังกล่าว ควรพาไปพบแพทย์ทันทีโดยไม่รอให้แผลลุกลาม

วิธีป้องกันที่ผู้ดูแลทำได้ทุกวัน

วิธีที่ง่ายที่สุดและสำคัญที่สุดคือการพลิกตัวผู้ป่วยทุก 2 ชั่วโมง สลับท่านอนซ้าย-ขวา-หงาย สามารถทำตามตาราง หรือตั้งนาฬิกาปลุกเพื่อเตือนตัวเอง

นอกจากนี้ ควรดูแลผิวหนังให้แห้งสะอาด โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่สวมผ้าอ้อม ความชื้นจากปัสสาวะและอุจจาระทำให้ผิวหนังอ่อนแอและแตกง่ายขึ้น ใช้ครีมบำรุงที่มีส่วนผสมของ Zinc Oxide หรือสารที่ป้องกันความชื้นจะช่วยได้มาก

ที่นอนก็มีส่วนสำคัญ ที่นอนลมหรือที่นอนโฟมเมมโมรี่ช่วยกระจายแรงกด ลดโอกาสเกิดแผลได้ดีกว่าที่นอนแข็ง และควรหลีกเลี่ยงการใช้หมอนยัดนุ่นหรือโดนัทรองก้น เพราะอาจตัดการไหลเวียนเลือดบริเวณโดยรอบแทน

โภชนาการช่วยได้มากกว่าที่คิด

ผิวหนังที่แข็งแรงต้องการโปรตีน วิตามินและเกลือแร่ต่างๆที่เพียงพอ ในการซ่อมแซมตัวเอง ในผู้ป่วยที่ทานอาหารได้น้อยหรือมีปัญหาในการกลืน ควรปรึกษานักโภชนาการเพื่อวางแผนอาหารเสริมให้เหมาะสม

การดูแลผู้ป่วยติดเตียงเป็นงานที่ต้องใช้ทั้งความรู้และความอดทน แต่ถ้าเราเข้าใจว่าแผลกดทับป้องกันได้ ก็จะรู้สึกว่าทุกก้าวที่ทำนั้นมีความหมาย ไม่ว่าจะเป็นการพลิกตัวกลางดึก หรือการทาครีมให้ผู้ที่เราดูแลอยู่ทุกวัน โพรเทียขอเป็นกำลังใจและเป็นส่วนหนึ่งในการดูแลคนที่คุณรักในทุกๆวัน

แหล่งอ้างอิง

• National Pressure Injury Advisory Panel (NPIAP). (2019). Prevention and Treatment of Pressure Ulcers/Injuries: Clinical Practice Guideline.
• World Health Organization. (2023). Patient Safety: Pressure Ulcers. Geneva: WHO.
• European Pressure Ulcer Advisory Panel (EPUAP). (2019). Prevention and Treatment of Pressure Ulcers. European Guideline.
• กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. (2564). แนวทางการดูแลผู้ป่วยแผลกดทับในชุมชน