ภาวะสมองเสื่อม (Dementia): รู้เร็ว รับมือได้ทัน
‘ทำไมคุณแม่ถามซ้ำๆ ทุกวัน?’ ‘ทำไมคุณพ่อหาทางกลับบ้านไม่เจอทั้งๆ ที่อยู่แถวนี้มาตลอด?’ หลายครอบครัวเริ่มสังเกตเห็นสัญญาณเหล่านี้แต่ไม่แน่ใจว่าเป็นแค่ ‘แก่ตามวัย’ หรือเป็นสัญญาณของภาวะสมองเสื่อมที่ต้องได้รับการดูแล
ภาวะสมองเสื่อมคืออะไร?
ภาวะสมองเสื่อม (Dementia) ไม่ใช่โรคเดียว แต่เป็นกลุ่มอาการที่เกิดจากความเสื่อมของสมองในหลายด้าน ทั้งความจำ การใช้เหตุผล การสื่อสาร และการควบคุมอารมณ์ ชนิดที่พบบ่อยที่สุดคือโรคอัลไซเมอร์ (Alzheimer’s Disease) คิดเป็น 60–70% ของทั้งหมด
องค์การอนามัยโลกรายงานว่ามีผู้ป่วยภาวะสมองเสื่อมทั่วโลกมากกว่า 55 ล้านคน และตัวเลขนี้คาดว่าจะเพิ่มเป็น 139 ล้านคนภายในปี พ.ศ. 2593 ในประเทศไทยเองพบผู้ป่วยมากกว่า 600,000 คน
สัญญาณเตือน 10 อย่างที่ไม่ควรมองข้าม
- หนึ่ง—ลืมสิ่งที่เพิ่งเกิดขึ้น ถามซ้ำในเรื่องเดิมหลายครั้ง
- สอง—วางแผนหรือแก้ปัญหาง่ายๆ ไม่ได้เหมือนเดิม
- สาม—ทำกิจกรรมที่คุ้นเคยไม่ได้ เช่น ทำอาหาร หรือขับรถ
- สี่—สับสนเรื่องเวลาและสถานที่
- ห้า—มีปัญหาในการมองเห็นและระยะห่าง
- หก—พูดหรือเขียนไม่ออก หาคำพูดไม่เจอ
- เจ็ด—วางของในที่ผิดปกติ แล้วหาไม่เจอ
- แปด—ตัดสินใจได้แย่ลงอย่างเห็นได้ชัด
- เก้า—หยุดทำกิจกรรมทางสังคมหรืองานอดิเรก
- สิบ—อารมณ์และบุคลิกเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม
การรับมือของครอบครัว
สิ่งสำคัญที่สุดคืออย่ารอ ถ้าสงสัยให้พาไปพบแพทย์เฉพาะทางด้านอายุรกรรมหรือจิตเวชผู้สูงอายุเพื่อรับการประเมิน แม้ว่าในปัจจุบันจะยังไม่มีการรักษาที่หายขาด แต่การดูแลตั้งแต่ระยะต้นช่วยชะลอความเสื่อม ลดความทุกข์ทรมาน และให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้มาก
ในบ้าน ควรสร้างสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยและคุ้นเคย ติดป้ายชื่อบนสิ่งของสำคัญ จัดตารางกิจวัตรประจำวันให้ชัดเจน และที่สำคัญ ผู้ดูแลควรควบคุมอารมณ์ตนเอง ตอบสนองด้วยความเข้าใจ ไม่ใช่ความหงุดหงิด แม้ว่าจะยากในบางวัน
และที่สำคัญอย่าลืมดูแลตัวเองด้วยนะคะ งานวิจัยหลายชิ้นพบว่าผู้ดูแลผู้ป่วยสมองเสื่อมมีความเสี่ยงสูงต่อภาวะซึมเศร้าและความเครียดสะสม การหาเวลาพักและรับการช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญจึงสำคัญไม่แพ้กันค่ะ โพรเทียขอเป็นกำลังใจให้กับผู้ดูแลทุกท่านที่ต้องดูแลผู้สูงอายุและผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อม แม้ว่าจะหนัก แม้ว่าจะเหนื่อย ก็ขอให้ทุกท่านอดทนและสู้ต่อไปเพื่อคนที่เรารักค่ะ
แหล่งอ้างอิง
- World Health Organization. (2023). Dementia Fact Sheet. Geneva: WHO.
- Alzheimer’s Association. (2023). 2023 Alzheimer’s Disease Facts and Figures. Alzheimer’s & Dementia, 19(4).
- สถาบันประสาทวิทยา กรมการแพทย์. (2564). แนวทางการวินิจฉัยและรักษาภาวะสมองเสื่อม.
- Livingston, G. et al. (2020). Dementia Prevention, Intervention, and Care: 2020 Report of the Lancet Commission. The Lancet, 396(10248), 413-446.
